Zgnilec złośliwy jest chorobą podlegającą obowiązkowi leczenia z mocy ustawy z dnia 24 marca 2004 roku o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.

Przyczyna
Przyczyną wywołującą chorobę zgnilca amerykańskiego jest laseczka larwy (Paenibacillus larvae, syn. Bacillus larvae White). Wytwarza ona endospory czyli przetrwalniki którymi zakażają się larwy 1 - 3 dniowe. Endospory te odznaczają się bardzo dużą żywotnością, bo potrafią przetrwać w martwych pszczołach nawet do 35 lat, a w plastrach nawet do 40 lat.
Głównym źródłem zakażenia są same obumarłe larwy, w których znajdują się przetrwalniki. W pojedynczej zakażonej larwie może znajdować się 2,5 miliarda przetrwalników.
Choroba rozprzestrzenia się głównie poprzez pszczoły ulowe poprzez ich typowe prace w rodzinie. W samej pasiece i okolicy ogniska wystąpienia choroba rozprzestrzenia się przez pszczoły błądzące, rabunki czy nawet szkodniki ulowe jak barciak. Również nieświadomy pszczelarz może w trakcie wykonywanych prac pasiecznych roznosić chorobę po pasiece, a także w przypadku przenoszenia sprzętu, węzy czy woszczyzny między pasiekami czy nawet zakażonego endosporami wodopoju.
Promienie słoneczne zabijają przetrwalniki w ciągu 28-41 godzin, a znajdujące się w miodzie w ciągu 4-6tygodni. W temperaturze 100ºC w miodzie lub wosku giną po 5 dniach.
Roztwór ługu sodowego 2-3% zabija przetrwalniki po ok 4 min, a w przypadku roztworu 10% po ok 2 min.

Objawy
U zakażonych larw dopiero po 6 dniu życia dochodzi do namnożenia się bakterii, które przenikają do jamy ciała wywołując zwyrodnienie i martwicę narządów wewnętrznych. Chorują 6-8 dniowe larwy, zamierają w stadium larwy wyprostowanej.
Choroba i śmierć larwy przebiega po zasklepieniu komórki dlatego też w początkowym okresie zakażenia choroba jest trudna do zauważenia. Czerw niezasklepiony zamiera dopiero w sytuacji gdy porażenie rodziny chorobą jest już bardzo duże. 
Dopiero po 3-5 tygodniach od zarażenia dostrzegalne są zmiany chorobowe. Na zasklepach czerwiu widoczne są małe plamki, zmieniające się z czasem w jedną dużą plamę, a następnie zasklep wiotczeje i zapada się wewnątrz komórki. Na larwach w efekcie porażenia występuje zmiana oskórka początkowo na biały, później na żółty. Następnie pojawia się zwiotczenie ciała i zanik segmentacji. W 3 tygodniu larwa zmienia się w żółto-brązową masę która daje się wyciągać w kilkucentymetrowe nitki (test za pomocą zapałki).
W następnym etapie – 5-6 tydzień, larwa wysycha przylegając do ścianki komórki tworząc na niej ciemnobrązowy strupek, która po zwilżeniu wodą zmienia się ponownie w ciągnącą masę.
Zmiany chorobowe czerwiu powodują powstawanie nieprzyjemnego zapachu przypalonego rogu (gotującego się kleju stolarskiego). Pszczoły w pierwszym okresie porażenia stają się agresywne i złośliwe. Wyraźnie widać zmniejszoną ilość pszczół lotnych wylatujących w pole. W samym gnieździe wyraźnie widać rozstrzelony czerw, a pomiędzy nim coraz więcej rozkładającego się czerwiu. Przed ulem zakażonej rodziny można znaleźć obumarły ale i czasami zdrowy czerw. Praca  pszczół przebiega coraz bardziej ospale i niechętnie.

Leczenie
Leczenie zgnilca amerykańskiego jest obowiązkiem wynikającym z mocy ustawy i musi odbywać się pod nadzorem weterynarza.
Wszelkie czynności polegające na pobraniu próbek, odkażania i leczenia zakażonych rodzin opisują Załącznik 1 i Załącznik 2 do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 września 2005 roku.

 


 

Dziennik Ustaw z 2005 r. Nr 187 poz. 1574

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1)

z dnia 14 września 2005 r.

w sprawie zwalczania zgnilca amerykańskiego pszczół

(Dz. U. z dnia 29 września 2005 r.)

 

 


Na podstawie art. 61 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. Nr 69, poz. 625 oraz z 2005 r. Nr 23, poz. 188 i Nr 33, poz. 289) zarządza się, co następuje:

§ 1. Rozporządzenie określa:
  1) sposób i tryb postępowania przy:
    a) podejrzeniu zgnilca amerykańskiego pszczół, zwanego dalej "chorobą",
    b) stwierdzaniu choroby,
    c) wygaszaniu ogniska choroby;
  2) rodzaj próbek pobieranych do badań diagnostycznych oraz sposób ich pobierania i wysyłania;
  3) środki stosowane przy zwalczaniu choroby;
  4) sposób przeprowadzania czyszczenia i odkażania.

§ 2. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają:
  1) rodzina pszczela - zorganizowane zbiorowisko osobników pszczoły miodnej, złożone zwykle z jednej matki pszczelej, pszczół robotnic i trutni oraz czerwia;
  2) czerw - łączną nazwę stadiów rozwojowych pszczoły miodnej od jaja do poczwarki;
  3) pień pszczeli - rodzinę pszczelą wraz z jej gniazdem w ulu, bez względu na jego konstrukcję lub użyte materiały do budowy;
  4) pasieka - ograniczony teren wraz ze znajdującymi się na nim pniami pszczelimi, budowlami i urządzeniami pasiecznymi;
  5) ul - pomieszczenie dla pszczół, wraz z ramkami, z drewna lub innych materiałów.

§ 3. 1. Powiatowy lekarz weterynarii, po otrzymaniu zawiadomienia o podejrzeniu choroby w pasiece, niezwłocznie podejmuje czynności mające na celu wykrycie lub     wykluczenie choroby.
2. Czynności, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:
  1) dochodzenie epizootyczne;
  2) badanie kliniczne rodziny pszczelej.
3. Powiatowy lekarz weterynarii, jeżeli konieczne jest wykonanie badań diagnostycznych, pobiera próbki do tych badań, zabezpiecza je, znakuje i przesyła do laboratorium, o którym mowa w art. 23 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. Nr 33, poz. 287, z późn. zm.2)).
4. Rodzaj próbek pobieranych do badań diagnostycznych oraz sposób ich pobierania i wysyłania jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
5. Powiatowy lekarz weterynarii w okresie oczekiwania na wyniki badań diagnostycznych w szczególności:
  1) obejmuje pasiekę nadzorem;
  2) zakazuje przemieszczania z pasieki oraz do pasieki:
    a) rodzin pszczelich, pszczół, matek pszczelich, czerwia, pni pszczelich i produktów pszczelich,
    b) sprzętu i narzędzi używanych do pracy w pasiece;
  3) nakazuje oznakowanie w pasiece pni pszczelich, w których znajdują się rodziny pszczele podejrzane o chorobę.

§ 4. 1. Powiatowy lekarz weterynarii w przypadku stwierdzenia choroby w pasiece wyznacza ją jako ognisko choroby oraz:
  1)  zakazuje przemieszczania z pasieki oraz do pasieki:
    a) rodzin pszczelich, pszczół, matek pszczelich, czerwia, pni pszczelich i produktów pszczelich,
    b) sprzętu i narzędzi używanych do pracy w pasiece;
  2) nakazuje odpowiednie postępowanie z:
    a) chorymi rodzinami pszczelimi w szczególności ich leczenie albo zniszczenie,
    b) rodzinami pszczelimi, w których nie stwierdzono choroby,
    c) ulami, ramkami i woszczyną chorych rodzin pszczelich,
    d) produktami pszczelimi;
  3) nakazuje przeprowadzenie oczyszczania i odkażania:
    a) miejsca dotychczasowego przetrzymywania chorych rodzin pszczelich,
    b) sprzętu i narzędzi używanych do pozyskiwania produktów pszczelich,
    c) sprzętu i narzędzi używanych do obsługi pni pszczelich,
    d) uli, w których znajdują się lub znajdowały się chore rodziny pszczele;
  4) nakazuje wykonanie badania klinicznego rodzin pszczelich, w których nie stwierdzono choroby.
2. Powiatowy lekarz weterynarii w uzasadnionych przypadkach może wyrazić zgodę na przemieszczanie produktów pszczelich z pasieki, o której mowa w ust. 1.
3. Oczyszczanie i odkażanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, odbywa się pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii, w sposób określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

§ 5. 1. W przypadku wyznaczenia ogniska choroby określa się obszar zapowietrzony i obszar zagrożony.
2. Promień obszaru zagrożonego wynosi co najmniej 3 km.
3. Obszar zapowietrzony i obszar zagrożony określa się uwzględniając czynniki geograficzne, administracyjne, ekologiczne i epizootyczne odnoszące się do choroby oraz kontrolowanych obiektów.
4. W obszarze zapowietrzonym i obszarze zagrożonym powiatowy lekarz weterynarii może:
  1) nakazać przegląd pasiek;
  2) zakazać przemieszczania, bez zezwolenia, rodzin pszczelich, matek pszczelich, czerwia, pszczół, pni pszczelich, produktów pszczelich oraz sprzętu i narzędzi używanych do pracy w pasiece;
  3) zakazać wystaw i targów z udziałem pszczół.

§ 6. Powiatowy lekarz weterynarii uznaje ognisko choroby za wygasłe, jeżeli:
  1) stwierdził skuteczność środków zastosowanych przy zwalczaniu choroby oraz oczyszczanie i odkażanie zostało przeprowadzone w sposób określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia albo
  2) znajdujące się w ognisku choroby rodziny pszczele lub pnie pszczele zostały zniszczone oraz oczyszczanie i odkażanie zostało przeprowadzone w sposób określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

§ 7. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

_________
1)   Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje działem administracji rządowej - rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 134, poz. 1433).
2)   Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 91, poz. 877 i Nr 273, poz. 2703 oraz z 2005 r. Nr 23, poz. 188, Nr 33, poz. 289, Nr 163, poz. 1362 i Nr 178, poz. 1480.

ZAŁĄCZNIKI

ZAŁĄCZNIK Nr 1

RODZAJ PRÓBEK POBIERANYCH DO BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH ORAZ SPOSÓB ICH POBIERANIA I WYSYŁANIA

1. Do badań diagnostycznych pobiera się:
  1) wycinek plastra o wymiarach 10 x 10 cm z zamarłym lub chorym czerwiem (bez miodu);
  2) martwe pszczoły lub osyp zimowy;
  3) pyłek, wosk i miód.
2. Wycinek plastra, martwe pszczoły, pyłek i wosk umieszcza się w papierowym opakowaniu, na którym umieszcza się numer ula.
3. Miód pobiera się w szklane lub plastikowe, sterylne pojemniki, zamykane szczelnym przykryciem zabezpieczającym przed wyciekiem zawartości.
4. Każdą próbkę zaopatruje się w etykietę zawierającą opis i numer identyfikacyjny, rodzaj próbki, datę i miejsce jej pobrania, imię i nazwisko oraz adres posiadacza pszczół.
5. Do każdej przesyłanej próbki dołącza się dokument w formie pisma przewodniego, w którym podaje się między innymi:
  1) imię i nazwisko oraz adres posiadacza pszczół;
  2) imię i nazwisko oraz adres i numer telefonu powiatowego lekarza weterynarii;
  3) zakres i kierunek badań laboratoryjnych;
  4) liczbę rodzin pszczelich;
  5) datę wystąpienia i opis objawów klinicznych;
  6) opis ewentualnego leczenia.
6. Na opakowaniu zewnętrznym kontenera, kartonu lub pudełka, w którym przewozi się materiał zakaźny, należy umieścić następujące napisy ostrzegawcze i informacje: "Materiał biologiczny zakaźny! Nie otwierać podczas transportu.".
7. Próbki do laboratorium przesyła się bezpośrednio, nie później niż przed upływem 24 godzin od pobrania.

ZAŁĄCZNIK Nr 2

SPOSOBY OCZYSZCZANIA I ODKAŻANIA

1. Osoby wykonujące zabiegi oczyszczania i odkażania powinny:
  1) być przeszkolone w zakresie obchodzenia się z preparatami używanymi do tych zabiegów, w tym w zakresie przygotowywania ich roztworów;
  2) być zaopatrzone w ochronne okulary lub maski, kombinezony oraz rękawice i buty gumowe, w celu ochrony przed poparzeniem lub zatruciem środkami używanymi do wykonywania tych zabiegów.
2. Podczas wykonywania zabiegów oczyszczania i odkażania należy przestrzegać wymagań określonych w przepisach o bezpieczeństwie i higienie pracy.
3. Oczyszczanie polega na usunięciu zakażonych substancji mogących zawierać czynniki chorobotwórcze z pasieki, pni pszczelich, uli, sprzętu i narzędzi pasiecznych oraz na ich unieszkodliwieniu.
4. Oczyszczanie przeprowadza się przy użyciu:
  1) środków fizycznych - narzędzi ręcznych, sprzętu mechanicznego lub wody pod ciśnieniem;
  2) produktów biobójczych określonych w przepisach o produktach biobójczych.
5. Unieszkodliwienie materiału zakaźnego może być przeprowadzone również poprzez spalenie, w bezpiecznym miejscu na terenie pasieki.
6. Odkażanie polegające na niszczeniu czynników chorobotwórczych obecnych w środowisku przeprowadza się przy użyciu:
  1) środków fizycznych, w tym: przez spalenie sprzętów drewnianych, opalanie drewnianych uli i sprzętów metalowych, użycie wysokiej temperatury wraz z odpowiednim ciśnieniem, użycie gorącej wody lub pary wodnej;
  2) produktów biobójczych, określonych w przepisach o produktach biobójczych.
7. Powierzchnie zakażonego sprzętu i narzędzi podlegają mechanicznemu oczyszczeniu i odkażeniu odpowiednim produktem biobójczym.
8. Zniszczone i zakażone ule powinny być spalone wraz z woszczyną i beleczkami oraz matami ocieplającymi.
9. Ule oraz ich elementy nadające się do dalszego użytkowania, po ich mechanicznym oczyszczeniu i umyciu, odkaża się poprzez:
  1) opalenie płomieniem lampy benzynowej lub gazowej albo
  2) opalenie poprzez napełnienie ula do połowy suchą słomą lub papierem, a następnie podpalenie całej jego zawartości i utrzymanie ognia aż do zbrązowienia drewna ula;
  3) wyszorowanie wnętrza ula wraz z beleczkami oraz ścian zewnętrznych i daszku ula odpowiednim produktem biobójczym;
  4) zagotowanie ramek gniazdowych i nadstawkowych oraz beleczek w odpowiednim roztworze produktu biobójczego.
10. Teren przed zakażonymi ulami odkaża się poprzez posypanie lub polanie odpowiednim produktem biobójczym, a następnie przekopanie na głębokość 30 cm.
11. Pozyskane produkty pszczele pochodzące od chorych rodzin mogą być wykorzystane w gospodarstwie domowym, piekarnictwie lub przemyśle, po poddaniu ich odpowiedniej obróbce.
12. Unieszkodliwienie bakterii wywołujących chorobę, a zwłaszcza ich przetrwalników znajdujących się w produktach pszczelarskich pochodzących od chorych rodzin pszczelich może być przeprowadzone w autoklawie przy temperaturze 121 °C, ciśnieniu 0,1 MPa w ciągu 30 minut.
13. Ręce oraz ubrania ochronne osób obsługujących ule zakażone chorobą odkaża się przy użyciu odpowiedniego produktu biobójczego.