Zgnilec europejski zwany także kiślicą jest zaraźliwą chorobą czerwiu spowodowaną przez bakterie. Kiślica występuje najczęściej w miesiącach maj i czerwiec, w sytuacjach kiedy aura nie sprzyja przez co poza chłodem rodzinie pszczelej doskwiera głód.

 


Przyczyna

Kiślica wywoływana jest głównie przez bakterię Melissococcus pluton. Jest ona chorobotwórcza głównie dla czerwiu 3-5 dniowego, lecz zdarza się że atakuje również czerw zasklepiony. Bakterie te są rozpowszechnione w otoczeniu. Znajdują się w ziemi, wodzie (kałużach) czy samych ulach. Bakterie wytwarzają przetrwalniki, które potrafią przetrwać w miodzie do 1,5 roku, a wysuszone giną dopiero po 3 latach.

Rozprzestrzenianie jak w przypadku innych chorób zakaźnych jest wynikiem pszczół błądzących, zanieczyszczenia sprzętu pasiecznego, braku zachowania odpowiedniej higieny w pasiece.

Zarazki wywołujące kiślice przekazywane są larwą drogą pokarmową, a więc poprzez pszczoły karmicielki wraz z mleczkiem pszczelim, miodem, pierzgą czy wodą (służącą do wytwarzania przez karmicielki papki miodowo-pyłkowej).

Na początku porażenia kiślicą doznają starsze larwy karmione papką miodowo-pyłkową zawierającą bakterie wywołujące kiślicę. Część takiego czerwiu przeżywa, ale z powodu zakażenia   larwy takie mają nie do końca wykształcone gruczoły przędne. Powoduje to w stadium larwy wyprostowanej zaburzenie, z którego przyczyny  zamiast oprzędu larwy takie wydzielają tłustą i niekrzepnącą  ciecz zawierającą zarazki. Larwy rozsmarowują tą wydzielinę po wnętrzu komórki a także po wieczku. Następnie już w trakcie wygryzania się zarażają swój aparat gębowy. Tak zakażona młoda pszczoła pełniąc funkcje karmicielki zaraża kolejne larwy.

Ryzyko zakażenia rodziny kiślicą jest zdecydowanie większe w sytuacji niedożywienia czerwiu czego przyczyną jest brak pożytku, niedogrzaniem gniazda choćby w sytuacji zbyt wczesnego poszerzenia gniazda lub wiosennego nawrotu chłodów.

Objawy

Zgnilec europejski objawia się dopiero po pewnym czasie od zakażenia. Początkowo rodzina pracuje normalnie i nie wykazuje żadnych widocznych zmian choć czasami można dostrzec zmarłe larwy na wylotku bądź przed ulem.

Pierwszym objawem zakażenia kiślicą jaki możemy zauważyć jest przejrzystość oskórka larw umożliwiająca dostrzeżenie tchawek oraz kremowo-żółtych przebarwień świadczących o skupiskach bakterii w jelicie środkowym. Sama larwa zmienia kolor na żółtawy. W kolejnych etapach zakażenia zanika u larwy segmentacja, oskórek jeszcze bardziej ciemnieje, a cała larwa wydaje się być wiotka i w zasadzie w tym momencie zamiera. Obumarłą larwę zazwyczaj już koloru ciemnobrązowego usuwają pszczoły pilnujące porządku w gnieździe.

Jeśli zamieranie następuje na etapie niezasklepionego czerwiu i pszczoły zdołają oczyścić komórki po zakażonych larwach, a jednocześnie poprawią się warunki bytowe (pogoda, pożytek) to najczęściej rodzina sama poradzi sobie z zakażeniem i dochodzi do wyleczenia. Taką postać kiślicy nazywamy łagodną. Ważna dla pszczelarza wskazówką dla zdiagnozowania zakażenia może być octowata woń wyczuwana w gnieździe, choć nie jest to regułą.

Z postacią złośliwą kiślicy mamy do czynienia w sytuacji gdy nie dojdzie do samowyleczenia i zakażenie przeniesie się na czerw zasklepiony. W tej postaci zgnilca europejskiego zauważymy podobnie jak w przypadku zgnilca amerykańskiego pociemniały zasklep i otworki w nim zrobione przez pszczoły. Sam czerw pod zasklepem zamienia się w cuchnącą padliną masę o barwie ciemnożółtym, a następnie brunatnym. Masa taka ma konsystencję gumowatą, ciągnącą, dającą się wyciągnąć zapałką w grube i krótkie nitki. Po wyschnięciu masa przyjmuję postać ciemnobrązowych strupków łatwo dających usunąć się z komórki.

Zakażona rodzina staje się rozleniwiona i osłabiona. Ma problemy z obroną przed rabunkami (co powoduje zakażenie kolejnych rodzin).

Leczenie

Zgodnie z  Ustawą z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt i mięsa oraz Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej zgnilec europejski czyli kiślica podlega obowiązkowi rejestracji.

By prawidłowo zdiagnozować zgnilca europejskiego należy pobrać do badań laboratoryjnych próbki zmienionego czerwiu o rozmiarze 10cm na 10cm.

Przy łagodnej postaci Kiślicy leczenie możemy rozpocząć od zwężenia i ocieplenia gniazda. Dodatkowo można ograniczyć matkę pszczelą w czerwieniu. Najlepiej zamknąć ją w klateczce na okres ok 10 dni.

Leczenie zgnilca europejskiego prowadzi się z zastosowaniem streptomycyny, terramycyny lub penicyliny. Przy zastosowaniu streptomycyny lub terramycyny wykonuje się syrop leczniczy 1:1 w dawce 0,5g na 1 litr syropu. W przypadku penicyliny stosuje się w ilości 900 tys. j. m. (jednostek międzynarodowych - IU ang. international unit).  Syrop leczniczy podaje się rodziną wykazującym postać łagodną jak i złośliwą zgnilca europejskiego w dawkach 1 litr trzykrotnie podawany w odstępach czterech dni.

Dodatkowo w zwalczaniu stosuje się podwójne przesiedlenie rodziny poprzedzone 24 godzinną głodówką rodzin, a także odkażanie sprzętu, narzędzi i pasieczyska.